CHÂN DUNG CUỘC SỐNG

Nghệ nhân Nguyễn Thị Sen - Người gìn giữ và trao truyền câu Xoan

05/04/2019 11:02 SA

Xem cỡ chữ Email Print

PhuthoPortal - Sinh ra trong gia đình có truyền thống Hát Xoan, từ thủa nhỏ nghệ nhân Nguyễn Thị Sen được lớn lên bằng những lời Xoan cổ của mẹ là nghệ nhân ưu tú Lê Thị Tú. Lời Xoan cổ cũng như dòng sữa mẹ đã nuôi bà Sen và 6 người anh chị em của bà lớn lên trên mảnh đất gắn liền với các truyền thuyết về Vua Hùng và Hát Xoan.


chân-dung.JPG
Nghệ nhân Nguyễn Thị Sen
Nếu hỏi bà Sen cũng như những nghệ nhân cao tuổi ở phường Xoan Phù Đức (xã Kim Đức) rằng biết Hát Xoan từ bao giờ thì có lẽ không ai nhớ. Bởi từ khi biết nói bà đã ngân nga những câu Xoan được mẹ dạy. Lớn hơn một chút, bà được tham gia vào đội văn nghệ đi hát Xoan ở trong xã, giao lưu cùng các phường Xoan.
Năm nay đã 65 tuổi nhưng nghệ nhân Nguyễn Thị Sen vẫn miệt mài với câu Xoan, bà cùng với mọi người trong phường Xoan Phù Đức đi trình diễn khắp nơi, gần thì ở các cửa đình của các làng lân cận: An Thái, Cao Mại, Lâu Thượng, Vân Cơ, Hùng Lô, xa thì đi biểu diễn tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam (thành phố Hà Nội)… Đồng thời còn tham gia biểu diễn phục vụ các nhiệm vụ chính trị của địa phương, đón các đoàn khách du lịch trong và ngoài nước.
Tự hào với truyền thống hát Xoan của gia đình, bà luôn mong muốn gìn giữ và truyền dạy cho thế hệ kế tục. Bà đã truyền dạy cho hàng chục học trò trong phường Xoan và khu dân cư về kỹ năng hát, múa, đánh trống hát Xoan. Đặc biệt, trong những thành viên nhí tích cực của phường Xoan Phù Đức có 2 cô cháu ruột của bà là Nguyễn Thị Lý, Nguyễn Thị Hồng Nhung đã trình diễn thành thục khoảng 10 bài Xoan. Bà kể “Mừng là các cháu thích hát Xoan lắm. Lớp trẻ bây giờ tiếp thu rất nhanh, kể cả các bài Xoan cổ các cháu cũng đã trình diễn thành thục”.
Truyền-dạy-2.jpg
Nghệ nhân Nguyễn Thị Sen đang truyền dạy hát Xoan cho các cháu  nhỏ tại nhà
Như nhiều nghệ nhân cao tuổi khác, cách truyền dạy Hát Xoan của bà cũng theo lối truyền khẩu. Nghệ nhân hát, múa từng nhịp Xoan làm mẫu, học trò xem và tập theo, rồi cả nghệ nhân và học trò cùng hát múa. Theo bà Sen, Hát Xoan thường được biểu diễn tại sân đình, gắn với những sinh hoạt tập thể hết sức gần gũi với người dân, giai điệu mộc mạc, giản dị và dễ thể hiện nên người học rất dễ tiếp thu. Chỉ cần người học chịu khó rèn luyện để các động tác tay và chân được nhịp nhàng với lời hát. Bà chia sẻ: “Hát Xoan có hát cửa đình và hát hội. Hát cửa đình thì nhịp điệu và lời ngắn, không luyến, phải nghiêm trang, còn khi hát hội lại phải dùng lối hát đối đáp, hát luyến láy giao duyên, múa hát vui tươi”.
Trong quá trình lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và sau này là hồ sơ đề nghị công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, nghệ nhân Nguyễn Thị Sen đã có nhiều đóng góp tích cực trong việc cung cấp những bài hát Hát Xoan cổ, tư liệu liên quan đến Hát Xoan, các bài bản, lề lối trình diễn, phong tục cho các nhà nghiên cứu ghi chép, ghi hình, chụp ảnh đưa vào hồ sơ. Ngoài ra bà còn tham gia biểu diễn phục vụ cho các hội thảo về di sản hát Xoan tại đình Lâu Thượng (xã Trưng Vương, thành phố Việt Trì), tại Bảo tàng Dân tộc học Hà Nội, trong các chương trình Đêm Xoan ngoại giao, Chương trình làng Việt…
Năm 2018, bà cùng người em Nguyễn Thị Ngà của phường Xoan Phù Đức đã vinh dự được phong tặng danh hiệu nghệ nhân Hát Xoan. Chia sẻ niềm vui này, bà cho biết “Vinh dự và phấn khởi lắm, danh hiệu là nguồn động viên to lớn đối với những nghệ nhân như chúng tôi. Cả đời đã gắn bó với Hát Xoan, tôi mong có thể truyền dạy hết những “vốn Xoan” của mình cho thế hệ con cháu”. Có những nghệ nhân như bà Nguyễn Thị Sen, tin rằng Xoan sẽ trường tồn mãi mãi.
Thu Hương
ĐÁNH GIÁ BÀI VIẾT( 1)